बाळतंपणानंतरचे डिप्रेशन म्हणजे काय? लक्षणे, टप्पे आणि उपाय

पोस्टपार्टम डिप्रेशन म्हणजे काय?

बहुतेक माताना बाळाच्या जन्मानंतर सर्व वेळ, भावनिक गुंतागुंत , दुःख, राग, चिडचिड अशा भावनांनी वेढलेल्या असतात ज्याला प्रसुतिपश्चात उदासीनता म्हणतात. या यादृच्छिक मूड स्विंग्समुळे नवीन आईला एका क्षणी राग येतो आणि दुसऱ्याच क्षणी तिला वाईट वाटते. पोस्टपार्टम डिप्रेशनची समस्या गर्भधारणेदरम्यान बाळंतपणानंतर एक वर्षापर्यंत सुरू असते.

• हा एक मानसिक आजार असून हि भावनिक चढाओढ नकारात्मक परिणाम करते.
• प्रत्येक महिलेमध्ये याची वेगवेगळी लक्षणे असू शकतात. पण, अनेक महिलांमध्ये हे सर्व नॉर्मल असते.
• एखाद्या विशिष्ट कामावर लक्ष केंद्रित करण्यात तुम्हाला त्रास होऊ शकतो, भूक न लागणे, तुमच्या बाळामध्ये स्वारस्य नसणे आणि गोष्टी पुढे चांगल्या होण्याची आशा नसणे.

पोस्टपार्टम डिप्रेशन होण्याचे कारण?

आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, हे मूड स्विंग्स गर्भधारणा आणि बाळाच्या जन्मासोबत संप्रेरक बदलांच्या नैसर्गिक परिणामामुळे होतात. प्रसूतीनंतरच्या नैराश्याचे कोणतेही एकच कारण नसून ती विविध प्रकारच्या शारीरिक आणि भावनिक समस्यांच्या मिश्रणामुळे उद्भवणारी समस्या आहे.

• बाळाच्या जन्मानंतर तुमच्या शरीरातील हार्मोन्स (इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन) च्या पातळीत होणारे बदल हे मुख्य कारण मानले जाते.
• प्रसूतीनंतर इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉनची वाढलेली पातळी अचानक खाली येते ज्यामुळे मूड बदलतो.
• ही स्थिती बाळाच्या जन्मानंतर काही आठवडे टिकते आणि कोणत्याही वैद्यकीय हस्तक्षेपाशिवाय बरे होते.
• प्रकृती अधिकच बिघडल्याने त्वरित वैद्यकीय उपचार करावे लागतात.

पोस्टपर्टम डिप्रेशनचे टप्पे

मातृत्व ही एक जबरदस्त भावना आहे, मग तुम्ही पहिल्यांदा आई झालात किंवा दुसऱ्या किंवा तिसऱ्यांदा. तुम्हाला आनंद, आराम, चिडचिड, चिंता आणि अगदी दुःखी वाटते कारण थकव्या सोबत मिश्र भावना तुमच्याभोवती असतात. या भावना कालांतराने कोमेजून जातात आणि तुमचा आनंदाचा छोटासा बंडल तुमचे बाळ सदैव सोबत राहिल्याने तुम्हाला आनंद,हर्ष वाटेल. नवीन मातांना या स्थितीचा सामना करणे सामान्य आहे परंतु जर तुम्ही बाळाच्या जन्मानंतर खूप दुःखी स्थितीत आहात, तर असा निष्कर्ष काढला जाऊ शकतो की तुम्हाला प्रसुतिपश्चात उदासीनता आली आहे.
नकार:
प्रसुतिपश्चात उदासीनतेचा हा पहिला टप्पा आहे जेथे प्रभावित आई सामान्यतः प्रसुतिपश्चात नैराश्याच्या भावनांना नकार देते. तिला अनेकदा वाटेल की मातृत्व असेच वाटले पाहिजे आणि झोपेने तिला पुन्हा मार्गावर येण्यास मदत होईल.

राग:
नकाराच्या टप्प्यानंतर, नवीन आईला प्रसूतीनंतरच्या नैराश्याबद्दल तिच्या भावनांबद्दल तिला सतत राग येईल. तिला वाटेल की तिला कोणीही समजून घेत नाही आणि तिच्या बाळाच्या जन्माच्या या आनंदाच्या प्रसंगी तिला ही भावना का मिळू नये.

काही गोष्टी ठरवून होतात:
एकदा मनातील चलबिचल संपल्यानंतर, एक नवीन आई स्वतःशी फक्त सौदा करेल की योग्य विश्रांती आणि निरोगी खाणे तिला पुन्हा मार्गावर आणेल. प्रसूतीनंतरच्या नैराश्यातून मुक्त होण्यासाठी ती चांगले आरोग्य राखण्यासाठी कठोर परिश्रम करणे गरजेचे आहे.

नैराश्य:
नैराश्याची भावना तिला सर्व बाजूंनी घट्ट पकडते आणि घडणाऱ्या प्रत्येक नकारात्मक गोष्टीसाठी ती स्वतःला दोष देऊ लागते. यावर मात करणे आपल्या सर्व कुटूंबाला सोबत घेण त्याच्याशी उतर चढ़ होणाऱ्या भावभावना विषयी चर्चा करणे गरजेचे आहे संवाद यात कामाला येईल. 

स्वीकृती:
यावर रामबाण उपाय म्हणजे जे आहे जसे आहे ते स्वीकारणे बदल आपोआप घडतील यावर येथेच नवीन आई तिच्या भावनांबद्दल स्वीकृती शिकेल. तिला शेवटी कळेल की काहीतरी गडबड होत आहे आणि त्यासाठी तिला दोष दिला जाणार नाही. ती तिच्या प्रियजनांची आणि तिच्या डॉक्टरांचीही मदत घेण्यास सुरुवात करेल.

पोस्‍टपार्टम डिप्रेशनवर उपाय काय आहेत? 

जर स्त्रीला पोस्‍टपार्टम डिप्रेशन पासून स्वत:चा बचाव करायचा असेल आणि तिला आई होण्याचा हा काळ मजेशीर घालवायचा असेल तर गरोदरपणावेळी आणि त्यानंतर सुद्धा तिने व्यायाम आणि मेडिटेशन वा योगाचा आधार घेतला पाहिजे. स्वत:च्या आणि बाळाच्या संगोपनावर जास्तीत जास्त लक्ष दिले पाहिजे.