मुलांची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यासाठी सुवर्णप्राशन संस्कार

सुवर्णप्राशन, मुलांमध्ये केल्या जाणार्‍या मुख्य 16 संस्कारांपैकी एक, आरोग्याच्या दृष्टीकोनातून एक अतिशय महत्त्वाचा संस्कार आहे. सुवर्णप्राशनला स्वर्ण प्राशन किंवा स्वर्ण बिंदू प्राशन असेही म्हणतात. सुवर्ण म्हणजे 'सोने/गोल्ड' म्हणजे प्राशन म्हणजेच 'चाटण'. सुवर्णप्राशन संस्कार शुद्ध सोने, काही आयुर्वेदिक औषधी, गाईचे तूप आणि मध यांचे मिश्रण तयार करून मुलांना दिले जाते.

• आधुनिक वैद्यकीय प्रणालीत ज्याप्रमाणे बालकांची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यासाठी आणि सामान्य आजारांपासून मुलांचे संरक्षण करण्यासाठी लसींचा वापर केला जातो, त्याचप्रमाणे आयुर्वेदाच्या काळापासून मुलांची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यासाठी सुवर्णप्राशन संस्कार किंवा पद्धतीचा वापर केला जातो. ही एक प्रकारची आयुर्वेदिक लसीकरण प्रक्रिया आहे.
• सुवर्णप्राशन जन्मापासून ते 16 वर्षांपर्यंतच्या मुलांमध्ये केले जाते. मुलांच्या बुद्धिमत्तेचा 90% विकास वयाच्या 5 व्या वर्षी होते आणि म्हणूनच त्यांना लहानपणापासूनच सुवर्णप्राशन देणे आवश्यक आहे.

मुलांमध्ये सुवर्णप्राशन करण्याची उत्तम वेळ म्हणजे सकाळी रिकाम्या पोटी, सूर्योदयापूर्वी.

• 1 महिना रोज सुवर्णप्राशन केल्यावर, प्रत्येक 27 व्या दिवशी येणाऱ्या पुष्य नक्षत्राच्या दिवशी तुम्ही मुलांना सुवर्णप्राशन देऊ शकता.
• सुवर्णप्राशनमध्ये मधाचा वापर केला जातो, त्यामुळे तो फ्रीजमध्ये किंवा अति उष्ण तापमानात ठेवू नये.
• सुवर्णप्राशन करण्यापूर्वी अर्धा तास आणि अर्धा तास काहीही खाऊ नये.
• मूल खूप आजारी असेल तर सुवर्णप्राशन करू नये.
• सुवर्णप्राशन 1 महिना ते 3 महिने सलग आणि त्यानंतर प्रत्येक पुष्य नक्षत्राच्या दिवशी दिले जाऊ शकते.
• सुवर्णप्राशनमध्ये सुवर्णभस्म, वाचा, ब्राम्ही, शंखपुष्पी, आवळा, यष्टिमधु, गुडूची, बेहडा, मध आणि गाईचे तूप यासारखी आयुर्वेदिक औषधे वापरली जातात.

सुवर्णप्राशन करवून घेण्यासाठी तुम्ही आयुर्वेदिक डॉक्टरांकडे जाऊ शकता किंवा त्यांच्याकडून शास्त्रोक्त पद्धतीने तयार केलेले सुवर्णप्राशन औषध देखील विकत घेऊ शकता. सुवर्णप्राशनमध्ये सोन्याचा वापर केला जातो, म्हणून ते शुद्ध आणि शास्त्रोक्त पद्धतीने तयार केले पाहिजे.

सुवर्णप्राशनचे आरोग्यासाठी कोणते फायदे आहेत?

महर्षी कश्यप यांनी त्यांच्या कश्यप संहिता या ग्रंथात सुवर्णप्राशनाचे फायदे असे वर्णन केले आहेत -

"सुवर्णप्राशनं हि इतत मेधग्निबलवर्धनम्.

आयुष्यम मंगलम् पुण्यम् वृष्यम् ग्रहपहम्।

मसात् परमेधवी कायधिर्भिनर च धिष्यते ।

शद्भिरमसैः श्रुतधाराः सुवर्णप्रश्नदा भवेत् ।

या श्लोकाचा अर्थ असा आहे की, सुवर्णप्राशन हे बुद्धी (बुद्धी), अग्नि (पचन) आणि बल (शक्ती) वाढविणारे आहे. हे जीवनवर्धक, हितकारक, पुण्यकारक, पाऊस (आकर्षक) आणि ग्रहदुःख (कर्णी, भूत, शनि) दूर करणारे आहे. एक महिना मुलांना रोज सुवर्णप्राशन दिल्याने मुलांची बुद्धी तीक्ष्ण होते आणि अनेक आजारांपासून त्यांचे रक्षण होते. त्याचा ६ महिने वापर केल्याने मुले श्रुतधारी बनतात (एकदा पठण केल्यावर आठवते).

मुलांसाठी नियमित सुवर्णप्राशनचे खालील आरोग्य फायदे आहेत:

बुद्धी  : सुवर्णप्राशन नियमित केल्याने मुलांची बुद्धी तीक्ष्ण होते. तो गोष्टी सहज समजतो आणि लक्षात ठेवतो. अशा मुलांची स्मरणशक्ती चांगली असते.

प्रतिकारशक्ती : सुवर्णप्राशन केल्याने मुलांची रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत होते. ते सहजासहजी आजारी पडत नाहीत आणि आजारी पडले तरी रोगाचा परिणाम आणि कालावधी कमी असतो. मुलांना दात येताना विविध समस्यांपासून सुटका मिळते.

सामर्थ्य / तग धरण्याची क्षमता: सुवर्णप्राशन केल्याने मुले शारीरिकदृष्ट्या मजबूत होतात आणि त्यांचा स्टॅमिना आपल्या वयाच्या मुलांपेक्षा चांगला असतो.

पचन/पचनक्रिया : सुवर्णप्राशन केल्याने मुलांचे पचन व्यवस्थित होते, त्यांना भूक चांगली लागते आणि मुलं पोटभर अन्न खातात.

रंग/रंग: सुवर्णप्राशन केल्याने मुलांचा रंग आणि रंगही सुधारतो. मुलांची त्वचा सुंदर आणि तेजस्वी असते.

ऍलर्जी: मुलांमध्ये ऍलर्जीमुळे, खोकला, दमा आणि खाज यासारख्या समस्या मुलांमध्ये अधिक सामान्य असतात. सुवर्णप्राशनच्या नियमित सेवनाने ऍलर्जी कमी होऊन कफाचे विकार कमी होतात.

सुवर्णप्राशन हे अतिशय महत्त्वाचे, सोपे आणि उपयुक्त संस्कार/पद्धत आहे. सुवर्णप्राशन घेण्यापूर्वी आयुर्वेदिक डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

तुमची एक सूचना आमचा पुढचा ब्लॉग अधिक चांगला बनवू शकते, तर कृपया कमेंट करा, ब्लॉगमध्ये दिलेल्या माहितीने तुम्ही समाधानी असाल तर इतर पालकांसोबत नक्कीच शेअर करा.